Wat is Bedaki, wat houdt het in

Wat is Bedaki, wat houdt het in

  • Bericht auteur:
  • Berichtcategorie:Cultuur

Onze wereld, onze samenleving is vol van gebruiken, die wij over het algemeen aanvaarden zonder er zelf over na te denken. Er zijn weinigen die trachten de oorsprong hiervan te achterhalen en te begrijpen. Als mens doen wij over het algemeen mee met wat alle anderen om ons heen doen, omdat het makkelijk en natuurlijk is, maar vooral omdat je deel uitmaakt van de samenleving, van de wereld. Weinigen denken na over waarom ze geloven wat ze geloven of doen wat ze doen.Zo spreken wij ook van en vieren wij Bedaki. En velen denken zelfs dat Bedaki hetzelfde is als Kerstmis. Maar wat is Bedaki, wat houdt het in?Bedaki is/was een jaarlijks terugkerend moment in de (vroegere) Marronsamenlevingen. De periode van de laatste week van het jaar, waarbij men in het dorp alle werkzaamheden die zware lichamelijke inspanningen vereisten, stil legden tot in principe na 1 januari. Ik zeg tot in principe na 1 januari omdat vroeger de nieuwjaarsviering niet op 1 januari, nieuwjaarsdag, eindigde. Nieuwjaarsviering duurde vroeger minstens een week.Als kind (opgegroeid in het binnenland van Suriname in de tijd dat men nog geen kalender kende) heeft het mij altijd geïntrigeerd hoe de volwassenen dan elke jaar weer precies wisten op welke datum zij met Bedaki moesten beginnen. Pas toen ik al kon lezen en schrijven, kwam ik erachter dat de datum (ondanks dat zij geen kalender kenden), de 25ste december is. Ik weet nog steeds niet hoe zij bijna aan het einde van de 360 à 365 dagen wisten op welke dag deze 25 december viel, de dag waarop Bedaki begint.Bedaki bij de Marrons begint op 25 december en eindigt op 1 januari (bij de overgang op 31 december te middernacht van oud- op nieuwjaar), precies op het moment van de jaarwisseling.

De vroegere voorouders van wie wij dit overgeleverd hebben gekregen, spraken van: ‘GADU O KENGI FUTU’ (God gaat van been wisselen). Hun filosofie hierover is dat GOD (wie of wat het ook mag zijn, want dat weet geen mens), jaarlijks op één been staat met de wereld op de rug dragend. Aan het eind van het jaar, heeft GOD acht dagen nodig om van been te wisselen. Deze acht dagen beginnen dus op 25 december en eindigen op 1 januari (bij de overgang op 31 december te middernacht van oud- op nieuwjaar).

Deze periode noemen de Marrons voorouders dus BEDAKI. Omdat GOD van been aan het wisselen is, is volgens de filosofie van de voorouders, gedurende deze laatste week van het jaar, de wereld dan niet in evenwicht. De kans op ongelukken, rampen, enzovoort is dan groter. Vandaar dat zij vroeger in de dorpen vanaf HAU-BEDAKI (24 december) met alle werkzaamheden stopten die zwaar lichamelijke inspanningen vereisten.

Bij alle ingangen van het dorp werden uiterlijk op 24 december op rituele wijze Kifunga/Asanpau opgehangen (Max Lante heeft op deze twee prachtige foto’s, de Kifunga/Asanpau vastgelegd). Dit gebeurde volgens de toen geldende filosofie ter bescherming van het dorp tegen kwade invloeden van buiten. Bewoners en bezoekers konden hierdoor het dorp alleen binnenkomen door onder deze Kifunga te lopen. Kwade geesten/invloeden werden/worden door de Kifunga geweerd. Men ging in deze periode dan ook geen werkzaamheden in het bos verrichten. Men wachtte op de geboorte van de nieuwe tijd, ‘NYUN YALI!

HOE KOMT HET DAT BEDAKI EN KERST OP DEZELFDE DATUM BEGINNEN?

De oude filosofie van Bedaki, die de Marronvoorouders op welke manier dan ook hebben overgeleverd gekregen en die is overgedragen aan hun kinderen en kindskinderen, is veel ouder dan het christendom en het christelijke gebruik van Kerst. In de eerste eeuwen van het ontstaan van het christendom, werd KERST niet eens gevierd. Het was over het algemeen gebruikelijk in de vroegere christelijke traditie om namelijk de DOOD te vieren van voor de christenen opmerkelijke personen, in plaats van de geboorte van deze personen. Pas in de 4e eeuw werd een feest ingesteld ter herdenking van de geboorte van met name de historische Jezus, die zij als hun Christus en God zijn gaan beschouwen.Onder keizer Constantijn de Grote werd, in 385 na Christus, in het Romeinse Rijk het christelijk geloof tot staatsgodsdienst verheven en als enige toegestane geloof. Keizer Constantijn de Grote en de Rooms-katholieke bisschoppen van die tijd zorgden ervoor dat Kerstmis (als herdenking van de geboorte van Jezus), gevierd moest worden tijdens de dag van de Mithraïsche riten van de geboorte van de zon en aan het einde van de Saturnaliën, aangezien er geen absolute kennis was over de dag van Jezus zijn geboorte. De Mithraïsche riten, waren de riten waarmee de volkeren rond de Middellandse Zee hun zonnegod, Mithras, vereerden. De saturnaliën was de naam die de Romeinen gaven aan een jaarlijks terugkerende feestdag in december.

Dit feest werd ingericht ter ere van de god Saturnus. De datum van dit feest is 25 december, de geboortedatum dus van deze Iraanse mysterie god Mithra. Het was dus 300 jaar na Jezus zijn geboorte voordat de Romeinse kerk, Kerst begon te vieren. Pas in de vijfde eeuw werd het mandaat gegeven om deze in heel het Romeinse rijk te vieren als een officieel feest ter verering van de geboorte van Jezus.In de Germaanse traditie was 25 december de eerste dag van het twaalfdaagse Joelfeest, waarop gevierd werd dat de dagen weer langer werden. Het joelfeest is het Germaanse winterzonne-wendefeest. Het duurt twaalf dagen, waarvan de kortste dag van het jaar de belangrijkste is. Men ontsteekt joelvuren. De zonnewende is de gebeurtenis waarbij de zon, gezien vanaf de aarde, haar noordelijkste of zuidelijkste positie bereikt.

De zon staat dan recht boven een van beide keerkringen: de Kreeftskeerkring in het noorden of de Steenbokskeerkring in het zuiden.Bedaki en Kerst vallen door de ingreep van keizer Constantijn de Grote dus op dezelfde datum maar hebben elk een andere betekenis. Bij Bedaki worden de laatste week van het jaar in acht genomen, waarbij GOD bezig is van been te wisselen, en de mens wachtend op de geboorte van het Nieuwe jaar. Bij Kerst vieren christenen de geboorte van de historische Jezus, die voor hen de Christus en God is, en dus het Licht van hun wereld. Wat beiden gemeen hebben, is dat het gaat om de symbolische geboorte van: HET LICHT! de ZON/het NIEUWE JAAR.

Door: André R M Pakosie